Otkrivena spomen ploča Beli Garaiju u Subotici
Na adresi Korzo 11 gde je nekada stanovao, danas je u Subotici otkrivena spomen ploča Beli Garaiju, teatrologu i reditelju, dobitniku Sterijine nagrade, rođenom na današnji dan pre 125 godina.
Bela Garai rođen je 1897. godine u Subotici, gde se upoznao sa svetom pozorišta, i gde je započeo svoju profesionalnu karijeru koju je nastavio na prostoru današnje Mađarske. Kući se vratio 1924. godine kako bi ponovo organizovao dramsku grupu u „Nepkeru” gde je igrao i režirao. Od 1945. godine bio je jedan od osnivača ansambla Narodnog pozorišta, tu glumi i režira. I nakon odlaska u penziju ostao je aktivni učesnik i stvaralac kulturnog života Subotice.
Život i profesionalna karijera Bele Garaija u velikoj meri vezuje se za njegov rodni grad Suboticu. Decenijama je živeo u kući na adresi Korzo 11, te je otuda na fasadu ove kuće i postavljena spomen ploča u njegovu čast.
Otkrivanju spomen ploče prisustvo je i njegov praunuk Čaba Godanji, koji je sačuvao živu uspomenu na Belu Garaija.
„Stanovali smo u blizini i stalno smo se posećivali. Uvek je govorio o mađarskom jeziku, očuvanju mađarskog jezika, o lepom mađarskom govoru, o pozorištu, i jedinstvo porodice mu je bilo najvažnije.”
Delatnost Bele Garaija u društvu i pozorištu oživeo je Tamaš Olah, teatrolog.
„Prema jednoj staroj pozorišnoj poslovici glumac uči do 20-te do 30-te godine, od 30 do 50 pokazuje ljubav, a posle 50-te se priseća. Ovim rečima počinje svoju obimnu biografiju jedna od najznačajnijih i najsvestranijih ličnosti mađarskog glumišta, Bela Garai koji je u jednoj osobi bio i glumac, reditelj, direktor pozorišta, pisac istorije pozorišta i organizator, svedok i onaj koji je oblikovao formiranje istorije mađarskog pozorišta 20. veka u Vojvodini.”
Dr Balint Pastor, predsednik Skupštine grada između ostalog govorio je i o tome da se Subotica i do sada trudila, a to će nastaviti i u budućnosti, da postavi dostojna obeležja velikim sugrađanima, i pored spomen ploča i spomenika došlo je vreme i da ulice dobiju nazive naših velikih predaka.
„Spomenik ima Karolj Biro, spomen ploče Lajoš Vermeš, Tibor Sekelj. Od danas je ima i Bela Garai. Mnogima još dugujemo i nastojaćemo da ispunimo ovaj dug. I na taj način da ćemo obnoviti kuću Karolja Biroa, i tako da ćemo i ulicu nazvati po njemu” rekao je dr Balint Pastor, predsednik Skupštine grada Subotice (SVM).
Sada otkrivena spomen ploča prva je stanica u nizu odavanja počasti Centra za obrazovanje, istraživanje i kulturu vojvođanskih Mađara, Fondacije „Sekereš Laslo” i Kulturnog saveza vojvođanskih Mađara.
„Ako ne poznajemo svoju prošlost, ako ne znamo da zagrabimo iz nje, onda će veoma teško biti generacijama koje ovde odrastaju da pokažemo kako da se hiljadama niti vezuju za grad, za rodno tlo, za nacionalne vrednosti” rekao je Aron Šutuš, predsednik Kulturnog saveza vojvođanskih Mađara.
Kao deo kulture sećanja biće održani i razgovori na otvorenom u neobaveznoj atmosferi, ali i stručni okrugli stolovi o radu Bele Garaija. Šta je ono iz njegove zaostavštine što je potrebno preneti u današnju glumačku igru u Subotici?
„Odnosi, proporcionalnost, unutrašnja estetika je ono što trebe ponovo da da naučimo od Bele Garaija, treba to da pozajmimo kako bi u jedinstvu i u međusobnom miru različiti pravci jedini pored drugih postojali u pozorišnom i kulturnom životu” rekla je Ildiko Lovaš, koordinator u Centru za obrazovanje, istraživanje i kulturu vojvođanskih Mađara.
Svečanosti otkrivanja spomen ploče osim predstavnika porodice i pozorišnog života, prisustvovao je i Stevan Bakić, gradonačelnik Subotice, Ištvan Pastor, predsednik Skupštine Vojvodine i predsednik SVM-a, kao i Jene Hajnal predsednik Mađarskog nacionalnog saveta.
